Si Kecil Tumbangkan Dahri

Kisah Imam Abu Hanifah berhadapan dengan Sang Atheis

Segala puji bagi Allah Tuhan sarwa alam. Selawat dan salam atas Junjungan Mulia Sayyiduna Nabi Muhammad s.a.w, Ahli Baitnya, para Sahabatnya dan orang-orang yang mengikuti jalannya sehingga Hari Kiamat.

Wilayah Daulah Bani Umayyah (661 - 750M)

Tersebutlah kisah di sebuah kota Kufah[1] pada zaman guru Imam Abu Hanifah. Kerajaan umat Islam yang dipayungi oleh Daulah Bani Umayyah berada di kemuncaknya. Kekuasaan Islam telah melebar ke benua India di Timur, Bukhara di Asia Tengah bersempadanan China, dan sudah bertapak di Andalusia Sepanyol di Barat.

Dahri Penyebar Keraguan

Ketika itu muncul seorang yang terlanjur rosak akal dan imannya, digelar sebagai Dahri.[2] Pada zaman ini digelar sebagai atheis, orang yang tidak mempercayai atau ragu tentang tuhan. Si Dahri menuntut semua alim ulama berhadapan dan berhujah kepadanya.

Si Dahri telah mengemukakakan pandangan luar biasa pada ketika itu. Ia mencabar semua ulama menjawab persoalan rumit itu. Katanya, “Katamu Allah itu ada. Kalau Ia ada, di mana tempatnya? Tidak ada yang maujud (wujud) melainkan ada tempatnya?”

Seorang demi seorang ulama di kota telah dikalahkannya. Maka Dahri menyeru kepada khalayak ramai, “Adakah tinggal daripada ulama kamu semua?”

Jawab orang ramai, “Ada lagi, iaitu Syeikh Hammad.”

Kata Dahri kepada wakil khalifah, “Wahai khalifah[3], hadirkan aku orang itu supaya aku boleh berhujah kepadanya!” pihak khalifah pun memanggil Syeikh Hammad bin Sulaiman.

Syeikh Hammad pun menjawab, “Berilah aku tempoh satu malam.”

Mimpi Petanda Kemenangan

Pada pagi keesokan harinya, sang ulama besar ini amat dukacita. Macam mana tidak runsing, kesemua ulama lain telah dikalahkan hujah mereka oleh seorang sesat digelar Dahri. Seandainya dirinya yang terakhir pun tidak dapat menjawab, pasti aqidah pegangan murni yang benar umat Islam dalam bahaya. Dahri akan terus bermaharajalela melebarkan penyimpangannya kepada masyarakat.

Seorang anak murid Syeikh Hammad merapati dan mendapati gurunya dilanda kerisauan yang mendalam. Si anak murid ini masih lagi kecil. Namanya Nu’man bin Thabit. Suatu hari kelak ia akan menjadi seorang alim ulama besar digelar Imam Abu Hanifah yang merupakan pengasas Mazhab Hanafi.

Abu Hanifah bertanya kepada gurunya apakah yang telah terjadi. Jawab Syeikh Hammad, “Bagaimana aku tidak dukacita, khalifah telah memanggilku untuk berhujah dengan Dahri dengan himpunan segala ulama.”

Katanya lagi, “Aku bermimpi malam tadi di dalam tidurku akan sesuatu pemandangan yang sangat mungkar.”

Tanya Abu Hanifah, “Apakah ia, tuan?”

Jawab Syeikh Hammad, “Aku lihat ada satu dusun yang sangat luas lagi berhiasan (indah). Ada satu pohon kayu yang berbuah. Maka keluar daripada satu penjuru kampung itu khinzir. Haiwan itu habis memakan buah dan daunnya, hingga tinggal batang sahaja.”

“Maka keluarlah daripada pohon kayu itu seekor harimau, khinzir itu ditangkap lalu mati.”

Kata Abu Hanifah, “Bahawa Allah telah mengajar saya akan ilmu ta’bir (tafsir) mimpi. Mimpi ini baik bagi kita tapi buruk bagi musuh kita. Jikalau tuan izinkan saya untuk menta’birkan mimpi itu nescaya saya akan beritahu maksudnya.”

Balas gurunya, “Ta’birkan, wahai Nu’man!”

Kata Abu Hanifah, “Dusun yang luas dan berhiasan itu adalah agama Islam. Dan pohon kayu berbuah itu adalah ulama. Batang kayu yang tinggal itu adalah tuan. Dan khinzir itu adalah Dahri. Dan harimau yang membunuhkan khinzir itu adalah saya.”

“Maka tuan berjalanlah, saya akan bersama tuan. Dengan berkat himmah (kewibawaan) dan berkat hadrat tuan, saya berkata-kata kepadanya dan saya patahkan hujahnya.”

Dahri Memperlekeh Si Kecil

Syeikh Hammad berasa gembira akan kata-kata anak muridnya dan mereka berjalan menuju Masjid Jamek. Turut hadir di sana adalah khalifah dan himpunan orang ramai. Anak muridnya Abu Hanifah berdiri di hadapan gurunya.

Dahri pun tiba di sana. Ia naik ke mimbar masjid dan bertanya kepada khalayak ramai, “Ada sesiapa yang akan menjawab soalan aku?”

Sahut Abu Hanifah, “Apakah persoalanmu, beritahulah kepadaku! Orang yang mengetahui akan menjawab segala pertanyaanmu itu!”

Kata Dahri dengan nada angkuh, “Siapakah engkau, hei kanak-kanak? Siapa engkau bercakap dengan aku? Beberapa orang yang mempunyai kemegahan dan orang tua-tua dengan serban besar-besar dan memakai kain kemegahan dan lengan baju yang luas-luas?” Dahri memaksudkan para ulama pada zaman itu.

Ujar Dahri lagi, “Mereka semua lemah daripadaku. Betapa engkau bercakap denganku, padahal umurmu mentah? Kamu seorang yang hina!”

Abu Hanifah menjawab, “Allah tidak melihat kerana ketinggian dan kebesaran orang-orang yang beserban besar, kain kemegahan dan baju yang luas, tetapi Allah menilai ulama itu seperti firman-Nya:

“... nescaya Allah akan mengangkat (darjat) orang yang beriman di antaramu dan orang yang diberi ilmu beberapa darjat.”

(Surah al-Mujadalah, 58:11)

Dahri berkata, “Engkaulah yang akan menjawab soalanku.”

Balas Abu Hanifah dengan yakin, “Bahkan. Saya akan jawab soalan awak dengan taufik Allah!” Bermulalah pertembungan antara kebenaran dan kebatilan. Bakal Imam, Abu Hanifah tampil membela agama. Manakala si Dahri berada di pihak yang batil.

Soalan Pertama

Dahri               : “Adakah Allah itu maujud (wujud, ada)?

Abu Hanifah    : “Ya.”

Dahri               : “Di mana Ia?”

Abu Hanifah    : “Tiada bagi Allah itu bertempat (berada di satu tempat).”

Dahri               :“Bagaimana pula sesuatu yang majud tapi tidak ada di satu                                                     tempat?”

Abu Hanifah    : “Dalilnya ada pada diri kamu.”

Dahri               : “Di mana buktinya?”

Abu Hanifah    : “Adakah kamu tidak ada nyawa?”

Dahri               : “Ya, ada.”

Abu Hanifah    : “Di mana terletaknya nyawa kamu? Adakah di kepala? Atau di perut? Atau                             di kaki?

Dahri              : “…” (diam, tercengang tidak dapat berkata apa-apa)

Abu Hanifah     : “Satu dalil lagi adalah air susu. Adakah air susu mempunyai lemak?”

Dahri                : “Ya, sudah tentu.”

Abu Hanifah     : “Di mana bahagian yang ada lemak? Adakah di atas, atau di bawah?

Dahri                : “…” (tercengang lagi tidak dapat berkata apa-apa)

Abu Hanifah     : “Sebagaimana roh (nyawa) tidak bertempat di mana-mana bahagian                                       tubuh dan lemak berada di satu bahagian dalam air susu, seumpama                                     itu juga Allah tidak bertempat di dalam alam[4] ini.”[5]

Soalan Kedua

Dahri            : “Apa yang ada dahulu sebelum Allah. Dan apa ada                                   selepas daripada Allah?”

Abu Hanifah : “Tidak ada sesuatu sebelum daripada Allah dan juga                                selepas-Nya. Buktinya ada pada badan kamu sendiri.”

Dahri            : “Apakah dalil engkau?”

Abu Hanifah : “Apakah yang ada sebelum ibu jari kamu? Apakah yang                           ada selepas daripada jari kelingking kamu?" 

Dahri            : “Tentulah tidak ada sesuatu selepas ibu jari dan tidak ada sesuatu pun selepa                        jari kelingkingku.”

Abu Hanifah : “Demikian itu juga Allah Taala. Tidak ada sesuatu sebelum-Nya dan tiada                               sesuatu selepas daripada-Nya.”[6]

Soalan Ketiga

Dahri               : “Tinggal lagi satu pertanyaan untukmu.”

Abu Hanifah    : “Engkau nyatakan saja, insya-Allah Taala.

Dahri               : “Apakah kelakuan Allah sekarang ini?”

Abu Hanifah   : “Sekarang perbuatan engkau terbalik. Yang menjawab berada di atas                                    mimbar, dan yang bertanya di bawah mimbar. Jika engkau turun dan aku                                naik, nescaya aku akan jawab soalan engkau.”

Mereka pun bertukar tempat. Dahri turun ke bawah, dan Abu Hanifah pula yang berada di atas mimbar lalu duduk di sana.

Dahri               : “Sekarang engkau jawab soalanku!”

Abu Hanifah   : “Kelakuan Allah sekarang ini menggugurkan yang batil seumpama kamu                                daripada atas ke bawah. Dan Allah menaikkan yang sebenar umpama aku                             dari bawah ke atas.

Dahri                : “…” (putus hujah tidak dapat berkata apa-apa)

Tamat…. 


Begitulah Allah telah mentakdirkan seorang daripada umat Nabi Muhammad s.a.w yang membela, mempertahan dan memperkukuhkan agama-Nya. Sungguhpun ketika itu Imam Abu Hanifah seorang anak yang kecil, Allah telah memberinya keberanian, tinggi tawakal kepada-Nya, kelebihan menta’bir mimpi dan kepintaran akal mengalahkan hujah kebatilan. Ini adalah satu isyarat besar pada zaman itu bahawa beliau bakal menjadi bintang alim ulama.

Pengarang kitab, Syeikh Zainul Abidin memuatkan hikayat ini dalam kitab agung beliau Aqidatun Najin, akan keperluan belajar dan mengajar aqidah. Dalam bidang aqidah, kita wajib fardhu ain belajar untuk keluar daripada taqlid dengan mengetahui secara umum (ijmali). Manakala fardhu kifayah adanya orang yang alim belajar secara terperinci (tafsili) bagi menjelaskan keraguan dan kekeliruan yang timbul dalam masyarakat.

Dalam era berleluasanya kejahilan dan keraguan, kepentingan mempelajari ilmu usuludin atau ilmu kalam Ahli Sunnah wal Jamaah iaitu aliran Asya’irah-Maturidiyah (atau disebut di Alam Melayu sebagai Sifat 20) semakin terserlah. Aliran Asya’irah-Maturidiyah[7] yang dipelopori oleh Imam Abu Hasan al-Asy’ari[8] dan Imam Abu Mansur al-Maturidi[9] ini menurut Dr. Mohd Farid Shahran ‘bercirikan kepada ‘keutamaan dalil wahyu dalam penghujahan di samping memperkukuhkannya dengan hujahan akal’ yang merupakan ‘gabungan antara hujah akal dan naqal’ (sumber Quran dan Hadith).[10]

Menurut guru kami Ustaz Syed Izzuddin bin Kamaldin, beliau menjelaskan bahawa aliran al-Asya’irah ini merupakan metodologi yang dirumus dengan menyeluruh dan sempurna (jami’ dan mani’) daripada kajian seluruh dalil al-Quran dan Hadith. Ilmu ini bertujuan membersihkan akal kita daripada berfikir akan sesuatu yang tidak layak bagi Allah dan menetapkan yang selayaknya bagi Allah. Sifat 20 bukannya Allah terhad kepada 20 sifat sahaja, akan tetapi 20 Sifat itu adalah seminima perkara untuk manusia memiliki pegangan yang lurus dan benar, terkeluar daripada taqlid (percaya buta tuli).

Akan tetapi menurut beliau, untuk sampai kepada Allah dalam perjalanan menuju-Nya melalui jalan membersihkan hati melalui pengamalan ilmu tasawuf[11] atau kesufian.

Oleh itu, belajarlah, dan carilah guru yang benar dapat membimbing aqidah kita dengan jalan yang selamat.

Sekilas tentang Imam Abu Hanifah

Nama beliau adalah Nu’man bin Thabit bin Zutha. Beliau dilahirkan di kota Kufah pada 80H dan merupakan anak bangsawan dan saudagar kain. Beliau dianggap sebagai tabi’in kerana pernah berjumpa dengan beberapa orang Sahabat Nabi Muhammad s.a.w seperti Hazrat Anas bin Malik radhiyallahu’anhu. Dikatakan beliau belajar daripada 4,000 orang guru. Syeikh Hammad bin Sulaiman dalam cerita ini adalah salah seorang daripada guru beliau.

Imam Abu Hanifah dikhabarkan berkecimpung awalnya dalam bidang usuludin[12] (aqidah), kemudian beliau menyelami bidang fekah[13]. Keluasan ilmu, ketinggian taqwa dan cinta kepada Nabi Muhammad s.aw. mengangkat darjat beliau menjadi ulama mujtahid mutlaq atau mustaqil yang merupakan salah empat pendiri Mazhab yang agung.

Beliau merupakan seorang yang amat suka beribadah. Diberitakan, beliau mengerjakan solat Isyak dan Subuh serta bangun solat malam dengan wuduk yang sama selama 40 tahun[14]. Dikatakan, beliau mengkhatamkan al-Quran pada setiap malam dalam satu rakaat[15]. Dalam kehidupan, beliau mempunyai keperibadian dan akhlak yang mulia, menjauhi ahli dunia dan sangat berhati-hati berurusan dengan hukum Allah. Beliau wafat pada 150H dan dimakamkan di kota Baghdad. Beliau hidup ketika pemerintahan Daulah Bani Umayyah dan kemudian Daulah Bani Abasiyah. Beliau sempat berada pada zaman Khalifah Umar bin Abd. Aziz, yang ulama menobatkan beliau layak digandingkan sebagai Khulafa’ ar-Rasyidin.

Semoga Allah berterusan merahmati beliau sungguhpun sudah lama di alam kubur. Dan semoga kita ini orang awam meletakkan adab sewajarnya kepada para alim ulama berwibawa yang sangat alim ilmu dan makrifat, pengenalan kepada Allah, dan hidup sepenuhnya bawah lembayung Sunnah Nabi Muhammad s.a.w. Amat biadab kita orang awam mengaku lebih penahu akan Quran dan Sunnah daripada para alim ulama, terutama imam besar seperti Imam Abu Hanifah dan pendiri Mazhab agung yang lain. Ukurlah baju di badan sendiri.

Moga kita diberikan rezeki oleh Allah untuk selamat, bersih aqidah kita daripada perkara yang boleh membinasakan iman kita. Dan semoga Allah memberi ilmu dan kefahaman dalam mengamalkan agama dengan sempurna, amiin…

Sayyidina Muawiyah r.a berkata saya mendengar Rasulullah s.a.w bersabda, “Sesiapa yang Allah inginkan kebaikan untuknya maka Allah kurniakan kepadanya kefahaman agama. Saya hanyalah pembahagi dan Allah lah yang mengurniakannya.”(Hadith Riwayat Imam Bukhari)[16]

---

[1] Sebahagian sumber mengatakan bahawa peristiwa ini berlaku di kota Baghdad. Dengan kelemahan yang ada dan sedikit rujukan, didapati Imam Abu Hanifah berpindah ke Baghdad ketika dewasa. Dan beliau wafat di kota itu pada 150H. Sedangkan peristiwa ini berlaku ketika Imam Abu Hanifah masih kecil lagi.

[2] Kisah ini diadaptasi daripada kitab jawi bahasa Melayu-Arab Aqidatun Najin fi ‘Ilmi Usuluddin, sebuah kitab saduran dan syarah(huraian) akan kitab besar dalam ilmu usuluddin (aqidah) Umm Barahin yang dikarang oleh ulama Melayu, iaitu al-Alim al-Allamah al-Fahimah Syeikh Zainul ‘Abidin bin Muhammad al-Fathoni pada 1890. Kitab Umm Barahin merupakan kitab usuluddin yang penting dikarang oleh Syeikh Abdullah bin Muhammad as-Sanusi dalam bahasa Arab.

al-Alim al-Allamah al-Fahimah Syeikh Zainul ‘Abidin bin Muhammad al-Fathoni, (t.t). Aqidatun Najin fi ‘Ilmi Usuluddin (jawi), m/s 7-9. Versi rumi disunting oleh Ustazah Noraine Abu (2015) diterbitkan oleh Hidayah Publishing.

[3] Disebutkan dalam kitab Aqidatun Najin hanya ‘khalifah’ sahaja, tidak disebut namanya. Jika Imam Abu Hanifah sewaktu kecil, beliau masih tinggal di Kufah, dan dikatakan setelah itu ke Basrah dan Makkah. Sedangkan pusat pemerintahan khalifah Daulah Bani Umayyah adalah di kota Damsyik, kira-kira 900km dari Kufah. Boleh jadi 'khalifah' itu khalifah sendiri atau raja daripada bangsawan yang menjadi amir (gabenor) wilayah itu.

[4] Disebut kaun (alam) dalam kitab.

[5] Prinsip aqidah Ahli Sunnah wal Jamaah yang disusun selepas Imam Abu Hanifah, iaitu Imam Abu Hasan al-Asy’ari dan Imam Abu Mansur al-Maturidi - masih pada zaman Salafusoleh iaitu prinsip Mukholafatuhu lil Hawadith meletakkan bahawa bersalahan Allah dengan sesuatu yang baharu. Ataupun maksudnya adalah Allah tidak sama sekali menyerupai apa-apapun dengan makhluk-Nya. Ustaz Muhammad al-Amin Daud dalam satu kuliah beliau di Miri (2017) mengatakan bahawa sesuatu yang bertempat atau mengambil ruang adalah ciri makhluk. Maha Suci Allah tidak layak bagi Allah menyerupai sesuatu pun seperti makhluk yang akan binasa. Sebagai contoh kefahaman yang didakwa oleh segelintir manusia seperti Allah duduk bersemayam di ‘Arasy.

[6] Dalam pelajaran aqidah Asya’irah-Maturidiyah atau di Alam Melayu dikenal sebagai Sifat 20, soalan ini berkait dengan prinsip Qidam dan Baqa’. Allah bersifat Qidam, iaitu sedia ada tatkala azali lagi. Allah wujud tanpa ada permulaan oleh sesiapa pun. Allah tidak bermula daripada tiada kepada ada seperti makhluk. Tetapi Allah sedia wujud tatkala azali lagi. Dan Allah bersfat Baqa’, iaitu Allah berkekalan sampai bila-bila walaupun alam ini sudah musnah binasa. Maha Suci Allah bersifat daripada kekurangan adanya permulaan atau pengakhiran seperti makhluk. Makhluk wujud daripada tiada kepada ada dicipta oleh Allah. Kemudian daripada ada kepada tiada (dimatikan oleh Allah).

[7] Atau dikenal sebagai al-Asya’irah.

[8] Beliau lahir pada 260H dan wafat pada 320H.

[9] Beliau lahir pada 238H dan wafat pada 333H. Kedua-dua tokoh ini hidup pada zaman Salaf. Aliran mazhab al-Asya’irah ini dipegang oleh ramai ulama besar selepas mereka.

[10] Jika anda masih sangsi atau ragu tentang aliran usuludin Mazhab al-Asya’irah, sila dapatkan penjelasan lanjut yang mudah difahami melalui baca buku yang dikarang oleh Dr. Mohd. Farid Shahran (2013) yang berjudul Aqidah dan Pemikiran: Isu dan Cabaran terbitan Institut Terjemahan Buku Malaysia (ITBM).

[11] Para ulama tasawuf dasarnya mengambil dalil jalan tasawuf ini melalui tentang Ihsan dalam Hadith sahih tentang Islam dan Ihsan apabila Malaikat Jibril datang berjumpa Nabi Muhammad s.a.w dan Sahabatnya mengajarkan agama kepada mereka.

[12] Dr. Che Razi Jusoh (2016) dalam buku The Malay Exposition of al-Sanusi’s Umm al-Barahin menyatakan Imam Abu Hanifah sungguhpun beliau merupakan seorang mujtahid yang agung, beliau ada mewariskan karya dalam bidang aqidah seperti kitab al-Fiqh al-Akbar, al-’Alim wal-Muta’allim, al-Radd ‘ala-Qadariyyah dan al-Wassyah.

[13] Al-Allamah Syeikh Muhammad Mukhtar ‘Atorid, Syeikh Muhammad Fuad (pensy.), (2008). I’tiqad ahli sunnah wal jama’ah, m/s 292-300. Sofa Production: Ampang.

[14] Muhammad Mujahid bin Mohammad Ir. Fadzil, (2012). Hakikat kenabian Rasulullah s.a.w dan martabat kekasih Allah menerusi kitab jauharah al tauhid, m/s 337. Mawleed Publishing: Kota Damansara.

[15] Ibid, m/s 337.

[16] Hazrat Syeikh Maulana Muhammad Yusuf al-Kandahlawi (peny.), (2014). Muntakhab hadith, hadith ilmu dan zikir: ilmu, no. 8, m/s 250. Maktabah Ilmiah Sdn. Bhd.: Sri Petaling.

[BUKU] Kitab Fadha’il Amal

Segala Puji bagi Allah, Tuhan Sarwa Alam. Selawat dan salam buat Junjungan Mulia, Sayyiduna Nabi Muhammad s.a.w dan Ahli Bait (keluarga) Baginda, para sahabat, tabi’in, pengikut tabi’in, ulama muktabar serta orang yang ikhlas meruntun jalan Baginda s.a.w sehinggalah Hari Kiamat.

Kenang-kenangan beliau mensyarahkan kitab Siyarus Salikin
di Masjid Darul Falah USJ 9, 2009.

Syeikh Ahamad Fahmi Zamzam an-Nadwi al-Banjari[i] pernah mengungkapkan tanda berkatnya tulisan karya seseorang. Dalam mukadimah (pengenalan) kitab kemaskini dan huraian kitab Hidayatus Salikin (Petunjuk Jalan Bagi Orang yang Takut kepada Allah Taala) karangan asal Syeikh Abdu Samad Falimbani (wafat abad ke-19), beliau mengungkapkan seperti berikut:

“Dari sudut lain kita dapat melihat keberkatan kitab ini (Hidayatus Salikin), apabila ia terus dibaca di pondok-pondok (madrasah sistem talaqqi), di surau-surau dan di masjid-masjid sebagai teks bacaan orang ramai. Ini menunjukkan kepada kita bahawa kitab ini diberi berkat oleh Allah Taala dari sebab keikhlasan pengarangnya. Di samping memang terbukti pula kesan yang baik yang timbul bagi setiap orang yang mentelaahnya dengan niat mencari ilmu yang memberi manfaat dan untuk mengamalkannya.” (pp. viii, Hidayatus Salikin)

Kitab Hidayatus Salikin karya Syeikh Abdus Samad
Falimbani rahimahullah, disemak oleh Syeikh Ahmad Fahmi
Zam Zam an-Nadwi al-Banjari

Ciri keberkatan sesuatu karya ini mengingatkan kepada kita salah satu kitab yang paling mungkin terdapat di mimbar surau ataupun masjid, ataupun di rak-rak buku setelah al-Quran seta buku Yaasin dan Tahlil. Kitab ini huraiannya dibaca hampir setiap hari di banyak surau dan masjid, setidak-tidaknya selepas waktu Maghrib atau Isyak. Kadang-kadang adanya dibaca mengisi masa ketika sebelum azan solat Jumaat. Kitab ini diberi judul Fadhilat Amal ataupun Fadha’il Amal (Kelebihan-kelebihan Amal). Kitab ini ditulis oleh al-Imam al-Allamah Hazrat Syeikh Maulana Zakariya Kandahlawi Rahmatullah ‘Alaih (semoga Allah merahmati beliau), seorang ulama hadith tersohor dari India pada abad ke-20.

Biodata Ringkas Pengarang

Syeikh Maulana Zakariya Kandahlawi merupakan seorang ulama muhaddith yang  besar jasanya kepada umat Islam. Beliau menghabiskan hayat beliau berkhidmat untuk kekasihnya Sayyiduna Nabi Muhammad s.a.w dengan belajar dan mengajar ilmu hadith selama 60 tahun. Beliau mengarang banyak kitab, kitab terbesar beliau Awjazul al-Masalik (yang selesai dikarang setelah 40 tahun ditulis) adalah huraian (syarah) kepada kitab hadith Muwatta’ yang dinukilkan oleh Imam Malik rahimahullah.

 Menurut riyawat ringkas beliau dalam Majalah Q&A Isu #16 (April 2013), Syeikh Maulana merupakan seorang yang gigih menuntut ilmu. Beliau mengutamakan perhatian dalam keberkatan belajar daripada guru. Beliau membesar dalam persekitaran ilmu dan ulama. Tidak hairanlah beliau belajar ilmu agama daripada ulama-ulama seperti ayahnya sendiri, Maulana Yahya Kandahlawi, antara lain Maulana Rashid Ahmad Gaghori dan Maulana Khalil Ahmad Saharanpuri.

Kitab terbesar Maulana Zakariyya; iaitu 

 kitab Aujazul Masalik, huraian kitab Muwatta' 

karangan Imam Malik r.m.h. Beliau menyusun kitab

 ini selama 40 tahun dalam

16 jilid.

Diceritakan bahawa pada tahun akhir pengajian hadith, beliau berazam untuk tidak meninggalkan pengajian sebuah hadith pun tanpa berguru. Beliau dan rakan sekelasnya Hasan Ahmad memastikan diri mereka dalam keadaan berwuduk. Kedua-duanya berpakat, jika salah seorang mereka terpaksa ke tandas atau membaharui wuduk, maka yang tinggal di kelas akan menanyakan soalan-soalan sehinggalah yang keluar tadi kembali. Akhirnya guru mereka terperasan perbuatan mereka. Pada suatu hari, apabila rakan Maulana yang bernama Hasan Ahmad tadi keluar, Maulana menanyakan soalan kepada gurunya. Tetapi gurunya ketawa dan berkata, “Tidak mengapalah, sementara kita tunggu Hasan Ahmad datang, aku akan ceritakan kamu satu kisah. Tidak payahlah aku bertaurung menjawab berkenaan kenyataan Fathul Qadir (sebuah kitab) kamu itu.”

Himpunan kitab telaahan Maulana Zakariyya, di
blog Taman-taman Ilmu dan Para Solihin.

Beliau sentiasa memanfaatkan masa untuk belajar. Apabila beliau dan bapanya Maulana Yahya Kandahlawi pulang ke kampung, mereka akan berdiskusi tentang ilmu di setiap masa yang ada. Iaitu ketika menunggu keretapi, ketika menaiki keretapi. Setelah itu  disambung lagi dalam perjalanan dari stesen keretapi ke rumah walaupun dekat. Dan kemudian perjalanan balik ke madrasah kembali. Apakah masih ada tabiat seperti ini di kalangan kita? Terlebih lagi golongan terpelajar mahasiswa?

“Sebenarnya seorang ulama tidak akan lahir sebagai ulama dengan sendiri. Malah lahirnya seorang ulama adalah melalui keberkatan berhubungan dengan ulama lain. Ini kerana ilmu bukan hanya apa yang ada di atas kertas, malah ilmu itu nur yang terpancar daripada mereka yang menerima cahaya Nubuwwah.”

(Mukadimah Taqrir Bukhari ms. 29 dan Aap Beti ms. 96, Majalah Q & A Edisi 16 (April 2013))

Sekilas Tentang Kitab Fadha’il Amal

Kediaman Maulana Zakariyya Kandahlawi, di

blog Taman-taman Ilmu dan Para Solihin.

Di tangan penulis merupakan edisi terkini kitab Fadhilat Amalcetakan 2013. Kitab ini memuatkan bab-bab yang terlengkap di Malaysia setakat ini. Kitab ini merupakan kompilasi kepada beberapa kitab yang beliau karang, iaitu:

1. Kitab Para Sahabat

Menghimpunkan banyak kisah daripada kalangan Sahabat Baginda Nabi Muhammad s.a.w, baik dari aspek ketakwaan, keghairahan dalam taat dan ibadat, amanah, kepahlawanan, kepatuhan dan kasih sayang yang tiada tara kepada Baginda s.a.w. Maulana mengungkapkan bahawa cerita-cerita orang yang soleh dan hampir kepada Allah ini harus dibaca berulang-ulang agar memberi kesan di hati kita. Mereka inilah insan yang terbaik pernah berjalan di muka bumi setelah Baginda s.aw. Mengasihi mereka bermakna mengasihi Rasulullah s.a.w. Mengasihi Baginda s.a.w bermakna mengasihi Allah, Tuhan Semesta Alam.

2. Fadhilat Quran

Menghimpunkan dan menghuraikan 40 hadith tentang kelebihan membaca al-Quran.

3. Fadhilat Solat

Menghimpunkan tentang kelebihan solat, amaran dan celaan meninggalkan solat, kelebihan solat berjemaah, amaran meninggalkan solat berjemaah, tentang khusyuk dan orang-orang soleh yang mengungguli kehidupan mereka dengan solat.

4. Fadhilat Zikir

Menghimpunkan banyak kelebihan bacaan kalimah zikir yang sudah lazim dalam masyarakat yang mudah diamalkan, tetapi berat timbangannya di sisi Allah. Misalan, zikir Laa ilaha illlallah (Tiada Tuhan selain Allah), Subhanallah (Maha Suci Allah), Alhamdulillah (Segala Puji Bagi Allah), Allahu Akbar (Allah Maha Besar). Saya berpandangan huraian beliau berlandaskan perkongsian pengalaman kerohanian beliau melalui tarbiyah (pendidikan) daripada masyaikh (syeikh-syeikh) beliau. Selayaknya beliau memperkatakan hal ini kerana berada di jalan berguru dan merasai kelazatan berzikir. Allahu’alam.

5. Fadhilat Tabligh

Perpustakaan peribadi Maulana
Zakariyya. Kredit untuk
 blog Taman-taman Ilmu dan Para Solihin.

Tabligh menurut ilmu akidah (perbahasan mengenai pokok pangkal pegangan keimanan) adalah salah 
satu daripada sifat wajib iaitu menyampaikan dakwah yang ada pada seorang rasul. Namun demikian, daripada semua rasul dan umat mereka, hanya Nabi Muhammad s.a.w yang mewariskan tugas dan tanggungjawab menyampaikan agama Islam kepada umatnya kepada manusia sejagat. Dalam bab ini beliau memberikan panduan dan nasihat daripada hadith Baginda Nabi s.a.w khusus bagi insan yang berkecimpung dalam berdakwah.

6. Fadhilat Ramadhan

Bahagian kitab ini amat berguna terutama sekali sebagai menyediakan suasana untuk menyambut Ramadhan. Sebaiknya apabila tiba bulan Rejab (bulan ketiga sebelum Ramadhan), bahagian ini sudah mula dibaca. Beliau menghimpunkan hadith-hadith mengenai kelebihan Ramadhan, Lailatulqadar dan adab-adab beriktikaf dan beribadah di masjid pada bulan yang mulia itu.

7. Kemunduran Umat dan Penyelesaiannya

Kitab Fadhail Amal ini begitu sinonim bagai kembar yang tidak dapat dipisahkan daripada satu jemaah dakwah yang kita maklumi, iaitu Jemaah Tabligh. Oleh sebab kupasan yang menyeluruh, kitab ini menjadi silibus umum jemaah tersebut dalam bekalan dakwah mereka. Walaupun begitu, tidak bermakna orang yang tidak menyertai kerja dakwah mereka tidak menatap kitab ini. Sebaliknya, orang awam juga boleh membaca dan mengambil manfaat daripadanya.

Keistimewaan Kitab Ini

1. Keistimewaan kitab ini adalah Maulana menyatakan hadith dan huraian yang bersesuaian menurut tertib panjang teks (matan) hadith. Panjang teks dan huraian tersebut adalah mengikut turutan; daripada huraian pendek dan semakin panjang. Bagi memudahkan orang awam membaca, beliau menyatakan keududukan hadith secara ringkas. Untuk kajian agamawan, beliau menyatakan dalam Bahasa Arab. Setiap hari kita boleh memperuntukkan masa yang bersesuaian dengan panjangnya berdasarkan kelapangan masa kita.

2. Beliau menghuraikan hadith lengkap daripada ayat al-Quran, hadith ataupun kisah-kisah daripada para nabi-nabi, para rasul, para sahabat, orang soleh dan para wali di mana yang sesuai. Beliau menghuraikan beserta dengan nasihat dan teguran yang ikhlas daripada pengamatan beliau sebagai ahli ilmu. Huraian adalah senang difahami. Cuma kadang-kadang terdapat istilah-istilah ataupun konsep kesufian memerlukan penjelasan lanjut.

3. Kitab ini bukan sahaja sesuai dibaca di surau ataupun masjid pada waktu luang ataupun setelah solat, akan tetapi bersesuaian juga untuk dibaca di rumah, tempat kerja ataupun di mana-mana yang bersesuaian. Bahkan, dengan kisah-kisah yang dimuatkan, kitab ini juga sesuai untuk para pendidik agama, terutama sekali Guru Pendidikan Islam (GPI) ataupun KAFA (Kemahiran Al-Quran dan Fardhu Ain).

4. Jika kita teliti, Maulana Zakariya merupakan seorang yang sangat tawaduk (rendah diri). Meskipun beliau telah mengarang banyak kitab, berguru dengan para ulama mengajarkan ilmu hadith kepada ramai anak murid, beliau sering merasai dirinya yang serba kekurangan dan daif. Dalam banyak tempat, beliau sering meminta pembaca untuk mendoakan beliau.

Faktor Memiliki Kitab Ini

Ada beberapa faktor yang mendorong penulis untuk memiliki kitab ini:

1. Pencetus utama adalah apabila penulis menatap sebuah lagi kitab Syeikh Maulana Zakariya, iaitu Shamail Tirmizi (gambar), atau lebih dikenali sebagai Shamail Muhammadiyyah. Kitab tersebut istimewa, bukan sahaja mengumpulkan hadith-hadith tentang keperibadian Baginda Nabi Muhammad s.a.w, bahkan Syeikh Maulana Zakariya telah mensyarahkan (menghuraikan) tentang hadith tersebut dengan kupasan yang amat menarik berdasarkan perbahasan ulama dan kaitan dengan kisah-kisah lain.

2. Pendorong kedua, iaitu amalan membaca kitab ini selari dengan salah satu daripada empat jalan untuk istiqamah dalam amalan. Saranan ini pernah dipesan oleh al-Fadhil Ustaz Muhadir bin Hj. Joll ketika kami menziarahi beliau pada Syawal 1433H yang lalu di Kuching. Beliau mengatakan bahawa salah satu cara untuk mengekalkan motivasi dalam ibadah adalah dengan selalu mendengar ataupun membaca tentang mutu, kesungguhan dan kualiti ibadah orang-orang yang soleh.

Kenang-kenangan berhari raya dalam suasana ilmu
bersama al-Fadhil Ustaz Muhadir bin Hj. Joll
pada Syawal 1433H.

Terdapat banyak cerita mengenai tauladan terindah Nabi Muhammad s.a.w, para sahabat dan ahli keluarga Baginda, ulama, mujahid, para wali, pemimpin adil dan sebagainya sarat dimuatkan dalam huraian tentang hadith-hadith kitab ini. Tambahan pula Syeikh Maulana ada menyebutkan dalam bab awal kitab ini, ‘Kisah-kisah Para Sahabat’ bahawa kisah-kisah terbaik sepanjang zaman ini amat wajar ditatap oleh isteri dan anak-anak:

“Sekiranya mereka yang gemarkan kepada kisah-kisah yang sia-sia lagi dusta maka amalan mereka itu akan menjadi asbab untuk peningkatan agama dalam diri mereka. Begitu juga wanita-wanita di rumah dapat memperdengarkan kisah-kisah tersebut kepada anak-anak sebagai ganti kepada cerita-cerita dongeng. Ini akan mewujudkan keagungan dan kecintaan terhadap para sahabat dalam hati-hati merek serta kegemaran terhadap hal-hal agama.” (ms. Iii, bab Kisah Para Sahabat)

 Syeikh Maulana juga menyebutkan bahawa menyebut nama-nama orang yang soleh akan mengundang turunnya rahmat daripada Allah. Beliau mengungkapkan kata-kata seorang ulama sufi, Imam Junaid Baghdadi menyatakan perkara yang sama. Saya pernah mendengar hal ini daripada Ustaz Azhar bin Hashim al-Hadhromi, pemimpin Majlis Ta’lim Rahmatan lil ‘Alamin ketika majlis Kuching Berselawat III pada Mac 2013 lepas yang mengungkapkan kata-kata seorang lagi ulama sufi, iaitu Imam Sufyan al-Uyaynah. Sebagai seorang awam, saya menyandarkan sangka baik terhadap ulama berkenaan yang amanah dalam menyampaikan ilmu beliau, sungguhpun beliau tidak terlepas daripada kesalahan.


3. Membaca biografi tentang rentetan riwayat hidup Syeikh Maulana Zakariya Kandahlawi dalam Majalah Q & A (terbitan Galeri Ilmu) dalam edisi April 2013 (Isu #16), telah membuka hati saya untuk menatap karya beliau. Beliau amat menitik beratkan akan ‘kehadiran dan berguru semasa menuntut ilmu.’ Dan disiplin seperti inilah yang menjemput keberkatan dalam menuntut ilmu. Begitu menarik usaha beliau yang begitu bersungguh-sungguh dalam mempelajari hadith Baginda rasul s.a.w, beliau dan rakatn beliau berazam tidak mahu mendapatkan hadith dengan berguru (yang benar).

Mari Hargai Karya Ulama

Pernah saya bertanyakan pandangan mengenai kitab Fadhail Amal ini kepada seorang kenalan mahasiswa jurusan agama tahun pertama di universiti saya. Beliau mengatakan,

“Beliau adalah penjenayah hadith. Beliau banyak meriwayatkan banyak hadith daif (lemah).”

Ketika itu niat bertanyakan adalah sebagai justifikasi bahawa Jemaah Tabligh yang sering menggunakan kitab ini adalah jemaah dakwah yang dipandang miring Ungkapan beliau telah menambah stigma negatif yang tebal dalam diri.

Setelah masa berlalu, dan adanya interaksi bersama dengan jemaah dakwah tersebut, telah merombak minda dan penyesalan. Buat sekian lama, rupanya diri menjauh daripada menatap karya daripada seorang yang Allah muliakan kerana khidmat pengarangnya kepada Sayyiduna Nabi Muhammad s.a.w.

Setelah disedari oleh rakan dan alhamdulillah berpeluang di majlis-majlis pengajian agama daripada agamawan Ahli Sunnah wal Jamaah di Kuala Lumpu barulah ketahuan bahawa selama ini telah terpengaruh akan aliran yang memutuskan diri daripada berhubungan dengan ulama lampau. Baharu sedar bahawa didapati hadith daif itu masih dalam darjat hadith, bukan palsu dan boleh diguna untuk kelebihan amalan. Barulah tersentak terikut-ikut akan mereka berani sekali melanggar adab kepada para alim ulama yang amanah, tulus, besar jasa dan hampir kepada Allah.

Bahkan jika kita membaca riyawat hidupa Maulana Zakariya Kandahlawi, sungguh tidak beradab dan biadab sekali kita memperlakukan seorang yang Allah muliakan. Beliau merupakan seorang yang berterusan melaksakan Sunnah Baginda Nabi Muhammad s.a.w. diceritakan oleh Ustaz Muhadir bin Hj. Joll dalam buku beliau Ingin Kubalas Cintamu Ya Rasulallah, Maulana sanggup berpuasa selama 2 bulan berturut-turut sekalipun sakit berat semata-mata kerana Rasulullah s.a.w pernah berpuasa 2 bulan berturut-turut.  


Akhirnya Maulana telah diakhiri riwayat hidup beliau di kota kekasihnya, Madinah al-Munawwarah. Di mana tempatnya? Di Jannah al-Baqi’, iaitu perkuburan para Sahabat. Alangkah mulia dan beruntungnya beliau atas penghormatan ini!

Adakah masih mahu melabel beliau sebagai penjenayah hadith? Adakah orang yang berkata sedemikian mempunyai sandaran walaupun satu hadith yang sampai sanadnya kepada Rasulullah s.aw.? Ukur baju di badan sendiri. Di manakah sangka baik dan adab kita kepada para ulama?

Penutup

Akhir kata, hargailah hidup ini dengan berkorban meluangkan sebahagian masa untuk mengerti hal agama. Pernah didengar ungkapan yang lebih kurang berbunyi:

Carilah ilmu daripada ulamaJika tiada ulama, tataplah kitab merekaJika itupun tiada,Maka banyakkanlah berselawat.

Ayuh kita belanjakan sebahagian wang kita untuk menatap kitab yang ditulis oleh seorang ulama pecinta Nabi Muhammad s.a.w ini. Tataplah dengan sungguh-sungguh dan diamalkan selama mampu. Dan doakanlah kesejahteraan pengarang seperti yang dihajati beliau, al-Imam al-Allamah Hazrat Syeikh Maulana Zakariya Kandahlawi rahimahullah. Semoga Allah merahmati beliau, mengampuni beliau, melapangkan kuburnya dan menjadikan kuburnya daripada taman-taman syurga kerana khidmatnya atas Allah dan Rasulullah s.a.w... amiin.

---

[i] Syeikh Ahmad Fahmi Zamzam al-Banjari merupakan seorang ulama Nusantara yang disegani dan dikenal di kalangan masyarakat pengajian bertalaqqi. Beliau telah menulis, menterjemah dan mentahkik pelbagai kitab. Antaranya adalah tahkik kitab karangan Syeikh Abdus Samad Falimbani iaitu Siyarus Salikin dan Hidayatus Salikin. Begitu juga penterjemahan dan tulisan kitab lain seperti Bidayatul Hidayah, Ayyuhal Walad (karangan Imam al-Ghazali r.m.h), Bustanul ‘Arifin (karangan terakhir Imam an-Nawawi r.m.h), 40 Hadith Penawar Hati, 40 Hadith Akhir Zaman dan beberapa lagi. Beliau aktif mengajar di Kuala Lumpur. Beliau telah mengasaskan sebuah madrasah Maahad Tarbiah Islamiah di Derang, Kedah.